ده سال پس از برگزیت؛ بریتانیا بازگشت به اتحادیه اروپا را بررسی می‌کند

العربیه
ده سال پس از همه‌پرسی خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا، آینده رابطه لندن و بروکسل بار دیگر به یکی از محورهای اصلی سیاست بریتانیا تبدیل شده است. اندی برنام، نخست‌وزیر بریتانیا، گفته دولت باید همه گزینه‌های ممکن، از حفظ وضعیت کنونی و نزدیکی دوباره به بازار واحد و اتحادیه گمرکی تا پیوستن مجدد به اتحادیه اروپا را بررسی کند.

طرح دوباره احتمال عضویت در اتحادیه اروپا در شرایطی مطرح شده که نظرسنجی‌ها از تغییر نگاه بخشی از افکار عمومی بریتانیا به برگزیت حکایت دارد و رهبران فرانسه و اسپانیا نیز از احتمال بازگشت این کشور استقبال کرده‌اند. با این حال، دولت برنام هنوز تصمیمی برای آغاز روند عضویت دوباره نگرفته است.

برنام که در ماه ژوئیه جانشین کی‌یر استارمر شد، در کنفرانس سالانه حزب کارگر در لیورپول گفت بریتانیا باید درباره رابطه بلندمدت خود با شرکای اروپایی بازنگری کند. او معتقد است برگزیت نتوانسته وعده‌های اصلی حامیان خروج را محقق کند و بیش از آنکه برای کشور منفعت داشته باشد، به آن آسیب زده است.


عضویت دوباره روی میز

برنام در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی گفت گزینه‌های پیش روی بریتانیا باید بر اساس امکان اجرا، مزایا و معایب هر یک ارزیابی شوند. این گزینه‌ها از ادامه وضعیت فعلی تا بازگشت به بازار واحد یا اتحادیه گمرکی و در نهایت عضویت کامل در اتحادیه اروپا را در بر می‌گیرند.

او تاکید کرده است که بررسی این گزینه‌ها به معنای تصمیم فوری برای بازگشت نیست. انتظار می‌رود دولت همزمان با نشست بعدی بریتانیا و اتحادیه اروپا، دیدگاه خود را درباره مسیر آینده روابط دو طرف روشن‌تر کند.

نشست لندن و بروکسل که ابتدا برای 22 ژوئیه برنامه‌ریزی شده بود، پس از استعفای استارمر به تعویق افتاد و احتمال برگزاری آن در ماه نوامبر مطرح است. هرگونه حرکت رسمی به سوی تغییر اساسی در رابطه با اتحادیه اروپا نیز احتمالا پیش از انتخابات عمومی بعدی که باید حداکثر تا اواسط سال 2029 برگزار شود، آغاز نخواهد شد.

موضع تازه برنام با تعهد انتخاباتی حزب کارگر در سال 2024 فاصله دارد. این حزب در آن زمان وعده داده بود بریتانیا خارج از اتحادیه اروپا باقی بماند و به بازار واحد، اتحادیه گمرکی یا آزادی رفت‌وآمد بازنگردد.


استقبال پاریس و مادرید

اظهارات برنام با واکنش مثبت فرانسه و اسپانیا همراه شد. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه، در مادرید گفت بازگشت بریتانیا به اتحادیه اروپا «خبر بسیار خوبی» خواهد بود، اما تاکید کرد لندن نمی‌تواند در عین باقی ماندن خارج از اتحادیه، تنها بخش‌هایی از مزایا و آزادی‌های عضویت را انتخاب کند.

پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا، نیز از احتمال بازگشت بریتانیا حمایت کرده است. الکساندر استوب، رئیس‌جمهوری فنلاند، نیز پیش‌تر گفته بود بریتانیا می‌تواند بار دیگر نامزد عضویت در اتحادیه اروپا باشد.

این مواضع نشان می‌دهد برخی دولت‌های اروپایی نسبت به بازگشت احتمالی بریتانیا رویکرد مثبتی دارند، هرچند شرایط عضویت دوباره موضوعی جداگانه و نیازمند مذاکرات تازه خواهد بود.


از همه‌پرسی تا خروج کامل

بریتانیا در 24 ژوئن 2016 در همه‌پرسی عضویت در اتحادیه اروپا به خروج رای داد. 51.9 درصد شرکت‌کنندگان خواستار ترک اتحادیه بودند و 48.1 درصد به ماندن رای دادند. میزان مشارکت نیز 72.2 درصد بود.

کارزار خروج عمدتا بر بازگرداندن اختیار قانون‌گذاری به لندن، کنترل مرزها و مهاجرت و کاهش نقش نهادهای اروپایی در تصمیم‌گیری‌های بریتانیا متمرکز بود و شعار «بازپس‌گیری کنترل» به یکی از مهم‌ترین پیام‌های حامیان برگزیت تبدیل شد.

لندن در 29 مارس 2017 با فعال کردن ماده 50 پیمان اتحادیه اروپا روند رسمی خروج را آغاز کرد. پس از نزدیک به سه سال مذاکره و کشمکش سیاسی، بریتانیا در 31 ژانویه 2020 رسما از اتحادیه اروپا خارج شد و پس از پایان دوره انتقالی در 31 دسامبر همان سال، بازار واحد و اتحادیه گمرکی اروپا را نیز ترک کرد.


تغییر نگاه افکار عمومی

برگزیت با خروج رسمی بریتانیا از دستور کار سیاسی کنار نرفت. پیامدهای اقتصادی، تجارت با اروپا، مهاجرت و محدودیت‌های تازه در رفت‌وآمد همچنان از موضوعات مورد مناقشه در این کشور بوده‌اند.

نظرسنجی یوگاو در ماه ژوئن نشان داد 55 درصد پاسخ‌دهندگان از پیوستن دوباره بریتانیا به اتحادیه اروپا حمایت می‌کنند و 34 درصد مخالف‌اند. با این حال، میزان حمایت زمانی کاهش می‌یابد که تعهدات احتمالی ناشی از عضویت دوباره، از جمله پرداخت به بودجه اتحادیه اروپا یا پذیرش برخی قواعد مشترک، مطرح می‌شود.

داده‌های دیگر نیز نشان داده‌اند که بخش قابل توجهی از بریتانیایی‌ها اکنون رای سال 2016 به خروج را تصمیمی نادرست می‌دانند و گروه بزرگی خواهان روابط نزدیک‌تر با اتحادیه اروپا هستند. با این همه، این تغییر به معنای اجماع بر سر عضویت دوباره نیست و شرایط بازگشت می‌تواند تاثیر تعیین‌کننده‌ای بر حمایت عمومی داشته باشد.


بازگشت با چه شرایطی؟

بریتانیا پیش از برگزیت از برخی استثناهای ویژه برخوردار بود و عضو منطقه یورو و منطقه شنگن نبود. بازگشت احتمالی به اتحادیه اروپا لزوما به معنای احیای این امتیازها نخواهد بود.

در صورت درخواست عضویت دوباره، لندن باید روند تازه‌ای را طی کند و درباره شرایط پیوستن با کشورهای عضو و نهادهای اتحادیه اروپا مذاکره کند. نظرسنجی‌ها نیز نشان می‌دهد حمایت بریتانیایی‌ها از بازگشت، در صورت از دست رفتن امتیازهای پیشین، کاهش می‌یابد.

عضویت کامل تنها گزینه مطرح نیست. بازگشت به بازار واحد یا اتحادیه گمرکی و همچنین ترتیباتی مشابه روابط اتحادیه اروپا با نروژ یا سوئیس از دیگر سناریوهای مورد بحث هستند. این گزینه‌ها می‌توانند دسترسی بیشتری به بازار اروپا فراهم کنند، اما در مقابل مستلزم پذیرش بخشی از قواعد و تعهدات مشترک خواهند بود.


مخالفت رفورم یوکی

اظهارات برنام با واکنش منفی حزب «رفورم یوکی» روبه‌رو شد. ریچارد تایس، معاون رهبر این حزب، برنام را متهم کرد که تنها مدت کوتاهی پس از رسیدن به نخست‌وزیری در تلاش است بریتانیا را «از در پشتی» به بروکسل بازگرداند و گفت رفورم یوکی با چنین اقدامی مخالفت خواهد کرد.

طرح دوباره گزینه‌های مربوط به رابطه بریتانیا با اتحادیه اروپا در عین حال می‌تواند بحث سیاسی بر سر برگزیت را که طی یک دهه گذشته از عوامل مهم اختلاف در این کشور بوده است، بار دیگر برجسته کند.

در میان حامیان نزدیکی بیشتر با اروپا نیز درباره مسیر آینده اتفاق نظر وجود ندارد. برخی عضویت دوباره را هدفی بلندمدت می‌دانند، در حالی که گروهی دیگر معتقدند دولت باید فعلا بر کاهش موانع تجاری و بهبود همکاری‌های عملی با بروکسل تمرکز کند.

ده سال پس از همه‌پرسی 2016، بریتانیا هنوز در مسیر رسمی بازگشت به اتحادیه اروپا قرار نگرفته است، اما قرار گرفتن عضویت کامل در کنار گزینه‌هایی مانند بازار واحد و اتحادیه گمرکی نشان می‌دهد بحث درباره آینده رابطه با اروپا وارد مرحله تازه‌ای شده است. نشست احتمالی لندن و بروکسل در ماه نوامبر می‌تواند تصویر روشن‌تری از جهت‌گیری دولت برنام ارائه کند.